bladmuziek sinterklaasliedje

Kapoentje en kaatseballen: leg dat maar eens uit!

Ik weet het zelf nog goed: op de knietjes voor de open haard. Zingen voor de Sint en dan maar hopen dat er wat snoepgoed door de schoorsteen werd gegooid. “Dank u, Sinterklaasje.”

Nu zijn het mijn kinderen die regelmatig zingen voor de goedheiligman. Tijdens het zingen van de klassieke sinterklaasliedjes verbaas ik me soms over de merkwaardige woorden en vreemde zinsconstructies die zonder aarzelen uit de mond van mijn zoon en dochter komen. Weten ze wel wat ze zingen? En weet ik wel wat ze zingen? Wat als er vragen komen over wat ze zingen? Dan kun je beter voorbereid zijn, toch? Daarom hieronder uitleg over vier bekende termen in sinterklaasliedjes. Wat betekenen ze?

Sinterklaas Kapoentje

Dit is misschien wel de meest bekende zin uit een sinterklaasversje. Iedereen zingt het liedje vrolijk mee, maar hoeveel mensen weten wat ‘Kapoentje’ betekent? Ik denk niet veel.

Het is ook een lastige kwestie, omdat de oorsprong niet helemaal duidelijk te herleiden is. ‘Kapoenen’ betekent volgens Van Dale: een haan castreren. Dat zou kunnen wijzen, zeggen mensen die erover hebben nagedacht, op het feit dat bisschoppen ongehuwd dienen te leven.

Een andere verklaring komt uit het Vlaams, waar ‘Kapoentje’ een ander woord is voor deugniet. Maar in mijn Van Dale vond ik nog een verklaring: een gewestelijk woord voor ‘lieveheersbeestje’. Met een beetje fantasie zou je best een vergelijking kunnen zien tussen de rood geklede Sint en dit kevertje. Zullen we dat er dan maar inhouden?

Sinterklaasje, bonne, bonne, bonne.
Gooi wat in mijn lege, lege tonne.

Die tonne, wat moeten we daar nu mee? Ja, natuurlijk rijmt het mooi op ‘bonne, bonne, bonne’. Dat zal dan wel de goede verklaring zijn. Maar kunnen we ook een andere reden voor het gebruik van de ‘tonne’ vinden?

Daarvoor klopten we aan bij Onze Taal. Taaladviseur Rutger Kiezebrink: “Ik ga ervan uit dat ‘tonne’ een ouderwetse variant is van ‘ton’. Nou heeft dat woord heel veel betekenissen gekend, maar iets als ‘schoen’ of ‘klomp’ – waar Sinterklaasje bonne bonne bonne iets in zou moeten gooien – zit daar niet bij. Misschien werd er vroeger ook iets anders bij de schoorsteen gezet: een vaatje, een bus of een doos, maar voorzover ik kan nagaan op oude plaatjes, is dat niet het geval.”

Rutger ging op onderzoek uit. “Al googlend kom ik nog op twee ideeën, maar ze lijken me allebei niet heel logisch. Via de site van de Nederlandse Liederenbank kom ik varianten van het liedje tegen met ‘gooi wat in de regenton’ erin. Maar ik vind nergens een duidelijke aanwijzing dat er ooit cadeaus in regentonnen werden gegooid. En volgens Wikipedia was de ton een van de attributen van de oorspronkelijke Sint-Nicolaas, Nicolaas van Myra. Daar staat ook waarom dat een van zijn attributen is. Heel misschien is het een verwijzing daarnaar? Maar nee, ik denk toch dat dat wat vergezocht is.”

Vol verwachting klopt ons hart,
wie de koek krijgt, wie de gard.

Nog zo eentje. Wat is een gard? Vrijwel ieder kind zingt het vrolijk mee. “Namens Onze Taal mocht ik er eens een blog over schrijven voor nu.nl ”, vertelt Rutger, die we nu toch aan de lijn hebben. “Kortgezegd is ‘gard’ synoniem voor ‘roe’. Volgens Van Dale was het een bosje rijshout, vroeger gebruikt om kinderen te straffen.”

Drie kaatseballen in een net,
een letter van banket.

Voetballen, tennisballen, basketballen. Die kennen we wel. Maar kaatseballen? Van Dale kent ook ‘kaatsballen’, ballen om mee te kaatsen. Dat is een (oud) balspel dat tegenwoordig vooral nog in Friesland wordt gespeeld. ‘Oh kom er eens kijken’ (het liedje waar deze zin in voorkomt) is een oud sinterklaaslied. Dat blijkt ook wel uit het feit dat een bromtol nog prominent in de tekst wordt aangeprezen.

Heb jij nog goede tips om rare woorden in sinterklaasliedjes uit te leggen aan kinderen? Laat het ons weten via Facebook!


Over de auteur

Johan KoningJohan Koning is vader van een dochter (6) en een zoon (8).

“Ik doe professioneel dingen met woorden: zet ze op een juiste manier achter elkaar, zodat er een mooie tekst verschijnt op papier of scherm. Sinterklaas was voor mij altijd het enige échte feest. En is het dat eigenlijk stiekem nog. Ik help met mijn Pepernootjes kinderen graag mee, zodat ook zij later hun eigen sint-verhalen kunnen vertellen.”

Kijk voor meer info over Johan op zijn site: www.johankoning.nl